Als internist bij het St. Antoniusziekenhuis en bijzonder hoogleraar nierziekten bij het LUMC staat Willem Jan met twee benen in de dagelijkse zorgpraktijk. Hij weet als geen ander wat er nodig is om het proces van waardegedreven zorg een noodzakelijke stap verder te brengen. In zijn column geeft hij een frisse, uitgesproken kijk op actuele thema’s uit de praktijk.
'Waardegedreven zorg verdient een stevig fundament'
Waardegedreven zorg, passende zorg, uitkomstgerichte zorg, ze hebben voor mij dezelfde betekenis. Mijn definitie is; optimale zorg voor individuele patiënten die ook houdbaar en duurzaam is voor de maatschappij. Passende zorg (PZ) heeft in het Integraal Zorg Akkoord (IZA), dat tijdens de laatste twee kabinetten tot stand is gekomen, al veel aandacht gekregen. Toch wordt het grootste deel van onze zorg al decennia op dezelfde manier geleverd. Momenteel wordt er hard gewerkt aan een nieuw regeerakkoord. Waar moet de politiek aandacht aan geven om PZ echt van de grond te krijgen?
We zien nu een lappendeken van goedbedoelde lokale en regionale PZ-initiatieven zonder regie. Veel daarvan zijn ook niet wetenschappelijk onderbouwd – we noemen ze daarom vernieuwingsprojecten – en dat is op zich prima, zolang we van elkaar kunnen leren wat werkt en wat niet. De overheid heeft met het Kaderprogramma Passende Zorg een groot programma opgezet waarmee we dat beter kunnen gaan vaststellen. Zo kunnen we succesvolle werkwijzen breder uitzetten en opschalen. We moeten leren om allemaal op dezelfde manier te gaan werken.
Goed IT-fundament
Toch begint alles met een goed fundament. Zes jaar geleden alweer zat toenmalig minister Bruno Bruins een middag in mijn spreekkamer. Hij vroeg elke patiënt: “Wat moet ik maandag als eerste doen op mijn ministerie?” Het antwoord was unaniem: “Zorgen dat mijn hulpverleners van elkaar weten wat ze doen. De huisarts weet nu niet wat mijn specialist voorschrijft, dokter Bos weet niet welk merk medicijnen ik bij de apotheek haal.” Als de IT-infrastructuur die dit mogelijk moet maken nog steeds niet op orde is, blijft waardegedreven zorg een wankel huis.
Wat wil de patient?
Dat weten is een andere belangrijke randvoorwaarde. Goede zorg begint immers bij een goed gesprek over wat voor de patient echt belangrijk is. Binnen mijn vakgebied zie ik dat elke dag: soms is het niet opstarten van nierdialyse, maar doorgaan met medicatie, de beste keuze – omdat de patiënt tijdens de laatste levensfase liever een hogere kwaliteit van leven heeft dan zware behandelingen met bijwerkingen ondergaan. Zulke gesprekken kunnen ook al eerder plaatsvinden, namelijk bij de huisarts. En die info moet vervolgens beschikbaar zijn voor de specialist. Binnen het LUMC zijn we betrokken bij initiatieven op dit gebied. Passende zorg realiseer je door samen te beslissen, op basis van gedeelde informatie.
Onnodige zorg vermijden
Daarnaast moeten we het lef hebben om onnodige zorg te vermijden. Het Zorginstituut Nederland en het Kennisinstituut Medisch Specialisten zetten hier stappen in, bijvoorbeeld door bestaande protocollen tegen het licht te houden. Moet iedere patiënt bijvoorbeeld standaard een CT-scan krijgen? Kunnen we dure oncologische medicatie slimmer doseren, met minder bijwerkingen en vergelijkbare effectiviteit? Het zijn vragen die niet alleen gaan over geld, maar ook over de kwaliteit van de behandeling van de patient. Ook duurzaamheid personeelstekorten en ecologische belasting horen mee te wegen in onze keuzes.
Preventie
Dit vind ik persoonlijk het krachtigste instrument dat we nog altijd onvoldoende benutten. Voorbeeld: ik zie in mijn spreekkamer soms hoe patiënten met een gezondere leefstijl - meer bewegen, minder zout gebruiken - hun medicatie met wel 80% kunnen verminderen. Toch investeren zorgverzekeraars hier weinig in, Is dat omdat het effect van preventie pas jaren later zichtbaar wordt, terwijl contracten met verzekerden voor een jaar worden afgesloten? Zouden langjarige verzekeringscontracten preventie niet kunnen stimuleren?
Willem Jan Bos is internist in het St. Antoniusziekenhuis en bijzonder hoogleraar nierziekten bij het LUMC. Hij is een van de twee voorzitters van het Linnean Initiatief.