Organisatie zorgketen
Elke zorgketen wordt aangestuurd door een kernteam van drie personen, ofwel een tripartite. De keteneigenaar is verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg vanuit de medisch specialisten. De verpleegkundig regisseur is dat vanuit de verpleging en de ketenregisseur verzorgt het organisatorische en logistieke proces. Alle andere betrokken zorgprofessionals werken samen in het zorgketenteam. Ook is er een patient expert betrokken bij het verbeteren van de zorg.
Inmiddels werken alle zorgketens binnen het Oncologisch Centrum (OC) aandoeningsgericht. Een van die zorgketens is die voor neuro-endocriene tumoren (NET), een zeldzame en complexe vorm van kanker. Voor deze NET-keten is Mirella Elbersen, teammanager oncologie, de ketenregisseur; Theo van Voorthuizen, internist-oncoloog, de keteneigenaar en Paulien Keizer, verpleegkundig specialist, de verpleegkundig regisseur. We spraken over het werken in zorgketens in het algemeen en de NET-keten in het bijzonder.
Van vakgroep naar patiëntenreis
“Vroeger was de zorg vooral georganiseerd per vakgroep”, vertelt Theo. “Maar ons denken daarover is veranderd: We kijken niet meer vanuit ons eigen specialisme, maar steeds meer vanuit de patiënt. Hoe komt iemand binnen en waar gaat hij/zij vervolgens naartoe? Tegenwoordig is de oncologieafdeling binnen Rijnstate opgedeeld in zorgketens die rondom de aandoening van de patiënt zijn ingericht. Dat werkt heel goed voor alle partijen. Als je binnen elke discipline één voortrekker/kartrekker hebt, dan is dat genoeg om iedereen mee te krijgen om een keten te creëren. Voor mensen die maar een klein gedeelte van hun werktijd in een keten werken is het uiteraard minder relevant dan voor anderen.”
Mirella: “Er wordt gekeken hoe groot zo’n patiëntengroep is en hoe multidisciplinair. We kijken naar de patiëntenreis en wie je allemaal nodig hebt om zo’n zorgpad zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Dat breng je in kaart. Iedere discipline stuurt vervolgens een afvaardiging, die samen de zorgketen vormen; een radioloog, patholoog, oncologisch chirurg, etc. Deze keten zit regelmatig met elkaar om tafel. Dat maakt het werk veel efficiënter, omdat je direct dingen kunt regelen en beslissingen kunt nemen. Dat scheelt enorm veel afzonderlijke één-op-één afstemmingsmomenten.” “Voor verpleegkundigen heeft deze manier van werken ook veel meerwaarde”, aldus Paulien. “De lijnen zijn korter en je weet elkaar sneller te vinden.”
Eén behandelteam voor de patiënt
Voor patiënten betekent deze manier van werken vooral meer duidelijkheid en samenhang, legt Paulien uit. “Voorheen kwam een patiënt bijvoorbeeld eerst bij de chirurg en daarna bij de internist voor een gesprek over de medicatie. Die overgangen van de ene naar de andere specialist verliepen niet altijd even soepel. Nu voelt het voor de patiënt als één behandelteam.” Dat gevoel wordt versterkt door het instellen van multidisciplinaire spreekuren, waarin meerdere specialisten tegelijk, samen met de patiënt, het behandelplan bespreken. “Dat geeft patiënten veel vertrouwen”, zegt Mirella. “Ze zien dat het hele behandelteam van zorgprofessionals gezamenlijk naar hun situatie kijkt.”
Grotere rol voor de verpleegkundige: tijd genoeg?
Waar haalt een verpleegkundige de tijd vandaan om verpleegkundig regisseur te zijn? Paulien: “Ik snap de vraag maar ervaar dat zelf minder als een probleem. De beleidsmatige zaken beschouw ik als een logisch onderdeel van mijn werk en daarbij heb ik een leidinggevende die deze situatie heel erg faciliteert. Maar, er zijn inderdaad ook collega’s die hier wel veel meer moeite mee hebben. Die echt moeten puzzelen met hun schaarse tijd omdat ze heel veel patiënten hebben en de beleidsmatige taken daar nog bovenop komen. Het is dus noodzakelijk om die beleidsmatige taken als duidelijk en geoormerkt onderdeel te zien van het takenpakket van de verpleegkundig regisseur. Keteneigenaar Theo benadrukt dat duidelijke keuzes maken belangrijk zijn: “Wij hebben als specialisten besloten dat dit werk prioriteit heeft, dus maken we er gewoon tijd voor. Kan er iemand niet naar het gezamenlijke overleg dan neemt een collega het over.”
Het werken in een keten heeft het werk van Paulien in elk geval structureel veranderd. “Ik ben nu verantwoordelijk voor het verpleegkundig beleid binnen de keten en fungeer als spil in dat proces. Die rol is de afgelopen twee jaar echt gegroeid.” Ook op bestuurlijk niveau is de invloed van verpleegkundigen toegenomen. “Omdat hun rol steeds belangrijker is geworden worden ze ook steeds meer betrokken bij de besluitvorming binnen het ziekenhuis”, aldus Mirella. Dit zie je op alle lagen: zowel binnen de overkoepelende bestuurlijke organen als in de ketens.
Samen verbeteren en leren
Binnen de zorgketens wordt continu gekeken naar de geleverde kwaliteit en de resultaten/uitkomsten. Mirella: “We sturen op cijfers via digitale dashboards en het vergelijken van uitkomsten. Als een bepaalde afdeling minder presteert op een onderdeel, kunnen we daar direct een verbetertraject op starten.” Daarnaast is er veel en frequent contact met patiënten. Paulien onderhoudt bijvoorbeeld de relaties met de patiëntenvereniging en de patiëntenraad. “Zij denken actief mee over verbeteringen in de zorg en de voorlichting. Dat helpt ons weer om de zorg steeds beter aan te laten sluiten op de behoeften van de patient.”
Een mooi voorbeeld is de jaarlijkse hyacintenactie waarbij medewerkers en verpleegkundigen samen gedoneerde bloemen verkopen waarvan de opbrengst naar de zorg voor jongvolwassenen met kanker gaat.
Meer regie voor de patiënt
De patiënt speelt een steeds actievere rol binnen het zorgproces en de digitalisering jaagt dit verder aan; zorg op afstand. Mirella: “Wat qua zorg thuis kan, geven we ook thuis. Via apps krijgt de patient alle benodigde informatie rondom zijn ziekte. Denk aan het medicatieschema of het vooraf kunnen bekijken van de virtuele rondleiding over de dagbehandeling, kuurbehandeling, animatiefilmpjes, enzovoorts. We bieden patiënten de keuze hoe ze hun uitslagen willen ontvangen, via de app of tijdens een face-to-face gesprek in het ziekenhuis.” Volgens Paulien biedt dit alles duidelijke voordelen: “Ik ben ervan overtuigd dat patiënten hun behandeling beter doorlopen als ze beter begrijpen wat er gebeurt en waarom.”
Uitdagingen in grotere ketens
De NET-keten is relatief klein en kan daarom slagvaardig werken, de uitdagingen binnen Rijnstate liggen vooral bij ketens met grotere patiëntgroepen, zoals de borstkankerketen. “Hoe meer verschillende specialismen erbij betrokken zijn, hoe complexer het wordt om iedereen aangehaakt te krijgen en te houden”, zegt Paulien. “Je hebt dan een goede communicatie nodig om iedereen tijdig van alles op de hoogte te brengen.”
Binnen het Oncologisch Centrum worden er 1 à 2 keer per jaar thema-avonden georganiseerd waarbij de aanwezige zorgketens elkaar onderling van nieuwe ontwikkelingen op de hoogte brengen en van elkaar kunnen leren.
Zorgketens blijven ontwikkelen
Ondanks de uitdagingen zijn de drie het erover eens dat het werken in zorgketens vooral heel veel oplevert. Zo zijn de doorlooptijden verbeterd en is de patiëntwaardering hoog. Bovenal kan er efficiënter gewerkt worden, wat veel tijdwinst oplevert. De kracht zit volgens hen vooral in de gezamenlijke focus. Of zoals Theo het samenvat: “We zijn echt anders gaan denken. Niet meer vanuit ons eigen specialisme, maar vanuit de patiënt. En dat maakt uiteindelijk het verschil.”