We blikken hier alvast vooruit met drie nauw samenwerkende zorgprofessionals die hier dagelijks mee bezig zijn binnen het Franciscus:
- Jantine Faries-Touw is regieverpleegkundige op de afdeling longgeneeskunde. Ze zette daar het zorginnovatiecentrum op en is daarnaast Chief Quality Nurse (CQN), met focus op zorgkwaliteit en waardegedreven zorg.
- Willem van Veghel is data-analist en houdt zich vooral bezig met Value Based Healthcare (VBHC) en het meetbaar maken daarvan. Hij publiceerde diverse onderzoeken en volgt een PhD-traject op dit onderwerp.
- Taco Klem is oncologisch chirurg, verbonden aan de Franciscus Borstkliniek. Als Chief Value Officer werkt hij aan de verdere integratie van waardegedreven zorg binnen het Franciscus Gasthuis.
Het Franciscus is inmiddels zeven jaar bezig met waardegedreven zorg (WGZ). Alle 150 diagnosegroepen zijn onderverdeeld in drie niveaus van implementatie: niveau 1 is het basisniveau (wat gebeurt hier?), niveau 2 werkt met dashboards en niveau 3 – het hoogste niveau – met de Quality Cost Indicator, waarin patiëntuitkomsten worden verbonden aan zorgkosten.
Hoe kwam jullie samenwerking tot stand?
Taco: ‘Binnen de Franciscus Borstkliniek waren we bezig om de zorg zoveel mogelijk te organiseren rondom de behoeften van de patiënt. Daarvoor hadden we heel veel data en een goed dashboard nodig. Daarom hebben we Willem erbij gehaald.’ Willem: ‘Een onderdeel van VBHC is het continu kunnen sturen op basis van de juiste data. Met mijn ervaring en Taco’s kennis van borstchirurgie konden we snel een dashboard ontwikkelen met indicatoren waar we nu op kunnen sturen. Heel mooi om te zien hoe actief dat binnen de Borstkliniek wordt gebruikt. Uiteraard is er ook altijd ruimte voor verbetering en aanpassing.’ Jantine: ‘Als CQN besteed ik een aantal uren aan waardegedreven zorg. Daarvoor zit ik met Taco en de programmamanager van het WGZ-team om de tafel. Je merkt dat er door het programmateam nog wel eens een andere taal wordt gesproken dan op de werkvloer. Ik wil een brug vormen door een vertaalslag te maken naar de verpleegkundigen.’ De samenwerking laat zien dat het voor de implementatie van waardegedreven belangrijk is dat inhoud, data en praktijk samen optrekken.
Wat is waardegedreven zorg?
Taco: ‘Iedereen heeft wel het idee dat ie iets van waarde toevoegt. Maar er leven verschillende ideeën over wat WGZ nou exact is. Is ook best lastig om goed uit te leggen. De waan van de dag is vaak leidend.’ Jantine merkte dat het begrip niet vanzelfsprekend is op de werkvloer. ‘Van de tien collega’s bleken er acht niet te kunnen omschrijven wat WGZ inhoudt en betekent. Hoe kunnen we WGZ dan ooit goed vertalen naar de praktijk? Daarop heb ik een enquête opgesteld en verspreid binnen het ziekenhuis. We vroegen onder meer op welke manier men voorgelicht en betrokken wilde worden. De respons was hoog, uit de antwoorden trekken we onze conclusies. Daaruit volgen acties van het programmateam die beter zullen aansluiten op het werk van de zorgprofessionals. Als je een duidelijke definitie hebt en een gezamenlijk doel dan sta je sterker om de boodschap over te brengen en zijn collega’s welwillender om ook mee te gaan doen.’
Taco benadrukt dat de overgang naar waardegedreven zorg geen snelle transformatie is: ‘Een heel geleidelijk proces van jaren van schaven en polijsten. Binnen de Borstkliniek zijn we heel erg gefocust op goede uitkomsten. Men denkt nog vaak dat het optuigen van een systeem om dat voor elkaar te krijgen veel tijd en geld kost. Maar wanneer de uitkomsten goed zijn krijg je meer tevreden patiënten, dat levert weer tijdwinst op en dalende zorgkosten. Die voordelen proberen we bij andere diagnosegroepen ook onder de aandacht te brengen.’
Het Franciscus Gasthuis meet ook periodiek de patiëntenwaardering. Willem: ‘Dat doen we bewust niet doorlopend, patiënten moeten al zoveel formulieren invullen. We zetten PREM’s (vragenlijst over de zorgervaringen gedurende de behandeling) en PROM’s (vragenlijst over de uitkomsten van de zorg) uit. Met een gemiddelde van een 8 scoren we al best hoog.’
Samen Beslissen
Taco komt met een mooi voorbeeld van waardegedreven zorg binnen het Franciscus. ‘Neem een patiënt van 82 bij wie borstkanker is geconstateerd. Volgen we de geneeskundige richtlijn, dan betekent dat voortvarend opereren, bestralen en een anti-hormonale therapie starten. Maar als deze patiënt voorstelt om helemaal niets te doen; dan zou dat zomaar een prima alternatief kunnen zijn. Zij kiest bewust voor een hogere kwaliteit van leven, zonder bestralingen en bijwerkingen. En, ze kan er misschien wel even oud mee worden. Het enige is dat ik misschien iets langer met die patiënt moet praten. Maar de patiënt en naaste familie zijn gelukkiger en de zorgkosten veel lager. Zo’n scenario komt zo’n twee keer per maand voor.’
Willem plaatst dat in een breder perspectief: ‘Hoogleraar en internist Marcel Levy had het onlangs tijdens een interview voor BNR Nieuwsradio over de zorg met een gouden randje – zeer uitgebreid en van hoge kwaliteit - die wij in Nederland leveren. Maar dat is niet altijd de beste of meest passende zorg. Je kunt met het oog op het personeelstekort en de oplopende zorgkosten ook andere keuzes maken en toch nog steeds hele goede zorg met een mooi zilveren randje bieden.’
WGZ integreren in de opleiding
Volgens Taco ontstaat het probleem al tijdens de opleiding. ‘Ik vermoed dat in de basisopleiding geneeskunde het hele concept van waardegedreven zorg onderbelicht is. Als je aan een co-assistent vraagt iets over het onderwerp te vertellen, dan weten ze vaak niet goed waar je het over hebt. Na de opleiding gaat men als specialist aan de slag en hoeven ze niet veel meer bij te leren. We zijn dus op de werkplek continu aan het nascholen op het gebied van waardegedreven zorg.’
Jantine herkent dat: ‘Ik heb vijf jaar geleden een HBO-studie gevolgd en ben niets over WGZ te weten gekomen. Dit moet echt bij de wortels aanpakt worden, al is het maar in een module. Als men leert nadenken over hoe je creatief kunt omgaan met tijd, geld en waarde dan sta je met 3-0 voor in plaats van met 3-0 achter, zoals nu.’
Taco: ‘Je leert tijdens de opleiding dat je alles uit de kast moet trekken om het zo goed mogelijk te doen voor de patiënt, terwijl dat voor WGZ juist niet noodzakelijk is om toch een goede uitkomst te krijgen voor de patiënt. Je zit echter vast aan starre geneeskundige richtlijnen voor elke diagnose. Veel artsen zijn dus huiverig om het zo aan te pakken als bij die borstkankerpatiënt.’
Jantine past het waardegedreven zorg gedachtegoed dagelijks toe in haar rol als praktijkopleider. ‘Ik leid studenten zo op dat zij, mijn toekomstige collega-verpleegkundigen, ook op die manier, buiten de kaders, gaan denken. Wat heeft deze patiënt nodig? Stel je zo’n vraag, dan gaan ze wel bewuster nadenken waarom ze een patiënt zo behandelen. Dat ze inzien ze wat hun behandeling doet bij de patiënt, hoe dat al dan niet waarde toevoegt. Misschien is deze wel gebaat bij mantelzorg buiten de bezoektijden of geestelijke verzorging. Zogenaamd lastige patiënten hebben soms gewoon een iets andere benaderingswijze nodig. Dit soort zaken moet in de verpleegkundige opleiding komen. Waarbij voorop moet staan dat je je handelwijze altijd moet kunnen verantwoorden; dat je altijd het beste voor hebt met de patiënt.’
Hoe bereik je collega’s?
De implementatie van waardegedreven zorg binnen een organisatie staat of valt met voldoende draagvlak binnen de organisatie. Taco: ‘Maar, hoe bereik je tweehonderd medisch specialisten en een veelvoud aan verpleegkundigen? Mails, nieuwsbrieven of het intranet leest lang niet iedereen, WhatsApp-groepen zijn er al genoeg. We proberen het daarom met roadshows of een evenement.’ Jantine: ‘Wij houden lunchbijeenkomsten om medewerkers te triggeren. Tijdens de Dag van de Zorg verzorg ik een workshop.’ Jantine heeft ook een kwaliteitsverpleegkundig netwerk opgezet binnen Franciscus. Deze bestaat uit regieverpleegkundigen met affiniteit voor kwaliteit. Hierin deelt en verzamelt ze informatie over de kwaliteit van zorg maar ook waardegedreven zorg. Willem merkt op dat data ook kan overtuigen: ‘Als men ziet wat er met een goed dashboard allemaal mogelijk is, is men vaak positief verrast.’
Daarbij kijkt men ook buiten de eigen organisatie. Willem: ‘We organiseren werkbezoeken bij andere zorginstellingen. Veel collega’s zijn naar de VWS-conferentie ‘Uitkomstgerichte Zorg & Transparantie’ in Den Haag geweest. Het is ook de uitdaging van een uitvoerende dienst als de onze om niet continu zelf het wiel uit te vinden, we kunnen veel van elkaar leren.’
Taco: ‘We blijven onze boodschap dat waardegedreven zorg de toekomst is constant herhalen en uitdragen. Met dit interview voor Linnean hopen we ook weer anderen binnen onze sector te bereiken.’
Tijdens het Linnean werkbezoek op 28 mei zal Jantine ook de uitkomsten delen van een aantal uitgezette vragenlijsten.