“Als we een paar zorgschotten kunnen slechten, zijn we al geslaagd”
In Nederland groeit het besef dat écht goede zorg verder reikt dan het eigen domein. Maar waar het belang van samenwerking breed wordt erkend, blijkt duurzame domeinoverstijgende samenwerking in de praktijk erg lastig. Tijdelijke subsidies, gebrek aan gedeelde sturing en het ontbreken van opschaalbare IT zorgt ervoor dat tal van veelbelovende zorginitiatieven al moeten worden beëindigd voordat ze überhaupt kunnen worden opgeschaald.
Pim Valentijn en Marije Hagendijk willen met de opzet van de nieuwe Linnean werkgroep Zorg Zonder Schotten deze impasse doorbreken. De missie van beide voorzitters: leren van binnen- én buitenlandse voorbeelden, de succes- en faalfactoren analyseren en toewerken naar een praktisch handboek (playbook) waarmee bestuurders en professionals écht verder kunnen.
Pim Valentijn
Dr. Pim Valentijn, voorheen fysiotherapeut en gezondheidswetenschapper, promoveerde op een onderzoek naar netwerkzorg en domeinoverstijgende samenwerking. “Ik heb tien jaar internationaal onderzoek gedaan,” vertelt hij. “In het buitenland maakte ik kennis met vele voorbeelden van succesvolle integrale samenwerking. Bij ons kan ook best veel, maar we dóen het nog te weinig.” Sinds ruim anderhalf jaar is hij lector Waardegedreven en Passende Zorg aan de Hanze, waar hij de beweging richting integrale zorg wil versnellen.
Marije Hagendijk
Marije Hagendijk, opgeleid als bewegingswetenschapper en bedrijfskundige, promoveerde onlangs aan de Universiteit van Amsterdam op het onderwerp ‘waarde creatie binnen de arbeidsgerichte zorg’. Per 1 november jl. is ze gestart bij de Hanze als senior onderzoeker bij het lectoraat van Pim. “Door direct als voorzitter in te stromen in deze werkgroep sta ik in verbinding met Linnean en kan ik inhoudelijk meesturen op de materie,” zegt ze. Voor de werkgroep, die inmiddels al 14 leden telt, worden nog programmaleiders, bestuurders en/of experts op het gebied van governance, financiering, bedrijfsvoering en ICT gezocht.
‘De fragmentatie in de zorg kost 32 miljard per jaar’
Aanleiding
De werkgroep ontstond nadat tijdens een gesprek met Linnean-voorzitter Arie Franx en Willem Jan Bos de vraag werd opgeworpen hoe domeinoverstijgende zorg meer handen en voeten zou kunnen krijgen. Pim: “In het Nederlandse zorgstelsel blijken dat soort samenwerkingen telkens lastig. Iedereen blijft het liefst binnen de eigen schotjes. Maar kijken we naar de kosten van die fragmentatie, dan worden die geschat op zo’n 25% van het totale zorg- en welzijnsbudget. Dan heb je het over maar liefst 32 miljard euro per jaar. Het is iedereen dan wel duidelijk dat dit echt anders moet.”
Marije: “In andere landen zie je dat er tien, twintig jaar geleden al succesvolle zorgmodellen zijn ingevoerd die nu breed zijn opgeschaald. In Nederland blijven we helaas te vaak hangen in kleinschalige pilots, die afhankelijk zijn van tijdelijke subsidies en daarna noodgedwongen weer stoppen. Ze krijgen niet de kans duurzaam op te schalen.”
Doelstellingen werkgroep
1. Verzamelen en analyseren van bestaande (inter)nationale voorbeelden van succesvolle domeinoverstijgende zorgmodellen. Wat werkt, wat niet en waarom? En wat zijn de valkuilen? De bedoeling is om hieruit een scoringslijst op te stellen.
2. Formuleren van algemene richtlijnen en voorwaarden voor kansrijke domeinoverstijgende samenwerkingsvormen.
3. Ontwikkelen van een praktisch handboek (playbook) met concrete handvatten voor professionals, beleidsmakers en bestuurders om te komen tot succesvolle integrale samenwerkingsverbanden.
Pim: “Ons uiteindelijke doel is: zoveel mogelijk voorkomen dat er niet nog langer tijd, geld en energie wordt gestoken in initiatieven waarvan je op voorhand kunt zeggen dat ze geen duurzame toekomst zullen hebben.”
Internationale voorbeelden
Hoewel succesvolle buitenlandse zorginitiatieven niet één-op-één te kopiëren zijn omdat het zorgstelsel elders vaak heel anders is ingericht als bij ons, kunnen ze wel waardevolle aanknopingspunten bieden. De werkgroep heeft inmiddels een aantal perspectiefrijke voorbeelden verzameld, zoals;
- Duitsland – Gesundes Kinzigtal
Dit is een zorgmodel uit Zuid-Duitsland waarin huisartsen, verzekeraars en regionale zorgaanbieders nauw samenwerken. De focus ligt op gezondheidswinst (preventie), kwaliteit van zorg en efficiënt inzetten van middelen. Resultaten: lagere zorgkosten, hogere patiënttevredenheid en minder ziekenhuisopnames. Het succesvolle zorgmodel wordt nu, na ruim tien jaar, landelijk opgeschaald. “En dat in een zorgstelsel dat nóg gefragmenteerder is dan het onze,” aldus Pim. “Dan kun je je afvragen: waarom lukt opschalen daar wél?”
- Verenigde Staten – Accountable Care Organizations (ACO’s)
Een eerstelijnszorgmodel gericht op de wensen, waarden en voorkeuren van de patiënt. De zorg wordt geleverd door een vast en multidisciplinair team met onder meer artsen, verpleegkundigen en maatschappelijk werkers. Pim: “Hier zit ook een goed businessmodel achter. Hoe hoger de geleverde zorgkwaliteit, des te hoger zijn ook de inkomsten van de betrokken partijen. Dat stimuleert deze manier van samenwerken enorm.”
Gezocht: nationale voorbeelden
Pim: “In Nederland hebben we beslist ook goede initiatieven. Het probleem zit ‘m meestal ook niet in de inhoud of goede ideeën, maar in het gebrek aan schaal en volume doordat ons zorgstelsel versnippering in plaats van afstemming stimuleert. Daardoor blijven ze kwetsbaar en verdwijnen ze weer zodra de subsidie ophoudt.” De werkgroep zoekt dus naar nationale domeinoverstijgende zorgmodellen. Marije: “We verwachten zeker meer dan honderd Nederlandse initiatieven op te halen via onze oproepen en netwerken. We vragen ook altijd om een contactpersoon die ons desgewenst meer kan vertellen over het initiatief en waar ze bijvoorbeeld in de praktijk tegenaan lopen. Alleen dan kunnen we uiteindelijk goed beoordelen met welke succes- en faalfactoren we te maken hebben. Aanmelden van domeinoverstijgende zorginitiatieven kan via het formulier dat we via het LinkedIn-account van Linnean hebben gedeeld.”
Ook meedoen met de werkgroep?
De werkgroep is bewust op zoek naar deelnemers die een breed scala aan disciplines vertegenwoordigen. Pim: “We hebben al flink wat deelnemers uit de eerstelijnszorg en de publieke gezondheidszorg, maar we zoeken nadrukkelijk verder, we willen niet dat dit alleen een ‘zorgclubje’ wordt. Domeinoverstijgende samenwerking vraagt ook om domeinoverstijgende kennis en perspectieven. Een jurist is inmiddels aangesloten, maar ook iemand met bijvoorbeeld expertise in integrale verdienmodellen of het oprichten van coöperatievormen hebben we er graag bij.”
Aanmelden voor de werkgroep Zorg Zonder Schotten kan via dit formulier.
“Elke beleidsmaker, financier, bestuurder en professional weet dat het huidige zorgstelsel onhoudbaar is. De vraag is alleen: hoe gaan we het écht anders organiseren?”
Toekomstverwachting
De komende maanden werkt de werkgroep verder aan een inventarisatie van domeinoverstijgende zorginitiatieven en de eerste analyses daarvan. In de loop van volgend jaar wil men een compleet beeld hebben van het landelijke veld. De uiteindelijke publicatie van het playbook staat gepland voor 2027.
Pim: Elke beleidsmaker, financier, bestuurder en professional weet dat het huidige zorgstelsel onhoudbaar is, De vraag is alleen: hoe gaan we het écht anders organiseren? Partijen wachten met bewegen omdat ze teveel risico’s zien in een andere werkwijze. Dat is precies waar dit playbook bij moet gaan helpen: inzicht geven in wat werkt, met concrete stappen die uitvoerbaar zijn en de eventuele risico’s verkleinen. Als we met dit werk een paar schotjes in het zorgsysteem kunnen afbreken, hebben we al impact gemaakt. Dan is het eigenlijk al geslaagd.”
Meer over de werkgroep Zorg Zonder Schotten.
Van Pim Valentijn verschijnen met regelmaat columns in Zorgvisie. Lees hier twee recente bijdragen;
Column van Pim Valentijn in Zorgvisie; ‘Stop de pleisterakkoorden, start het groot onderhoud.’
Column van Pim Valentijn in Zorgvisie; ‘Iedereen wil passende zorg maar niemand durft te kiezen.’