Hoe verliep je loopbaan tot bijzonder hoogleraar?
“Tijdens mijn werk als verpleegkundige in het Amsterdam UMC – toen nog AMC - vroeg ik me af of ik me verder wilde specialiseren of juist mijn kennis wilde verbreden. Ik koos voor het laatste en ben Verplegingswetenschap gaan studeren. Vervolgens ben ik onderzoek gaan doen en gepromoveerd. In het AUMC was destijds geen verpleegkundig hoogleraar, daarom heb ik mijn loopbaan voortgezet bij topklinische ziekenhuizen. Via verschillende beleidsfuncties ben ik doorgegroeid naar verpleegkundig decaan en bestuurder in de zorg en uiteindelijk ben ik benoemd vanuit het Amphia ziekenhuis als bijzonder hoogleraar bij Tilburg University.”
Waarom is deze leerstoel zo bijzonder?
“Amphia is het eerste topklinische ziekenhuis in Nederland dat een verpleegkundige leerstoel heeft ingesteld. Daarmee laat het ziekenhuis zien hoe belangrijk het de verpleegkundige beroepsgroep vindt. De leerstoel richt zich niet alleen op vraagstukken binnen Amphia, maar kijkt nadrukkelijk ook naar regionale en zelfs landelijke opgaves. Hier kan ik bijdragen aan het vinden van oplossingen voor de complexe vraagstukken die we hebben en de verdere ontwikkeling van het verpleegkundig domein. We hebben te maken met een nog steeds groeiende zorgvraag en een flink tekort aan verpleegkundigen. Die mismatch dwingt ons om anders naar de zorg te kijken. We zullen de zorg anders moeten organiseren en daarin spelen ruim 450.000 verpleegkundige professionals, met afstand de grootste beroepsgroep, een sleutelrol.”
"Het is mijn missie om samen met verpleegkundige professionals hun werkomgeving te optimaliseren en hen in een positie te brengen om de zorg van de toekomst vorm te kunnen geven."
Waar richt je onderzoek zich op?
“Mijn leerstoel houdt zich bezig met het positioneren, samenstellen, aansturen en ondersteunen van verpleegkundig professionals en teams binnen organisaties en op verschillende niveaus. Drie hoofdzaken zijn belangrijk: kennis ontwikkelen, het vernieuwen van de praktijk door vertaling van de kennis naar de praktijk, beleid en onderwijs en doorontwikkeling van het verpleegkundig beroep.
Binnen de leerstoel doen we onderzoek naar hoe we verpleegkundige professionals goed kunnen faciliteren om met plezier te blijven werken én bij te dragen aan een toekomstbestendige zorg. Denk daarbij aan onderzoek naar de werkomgeving van verpleegkundige professionals, hoe zij worden ingezet, naar organisatie van het werk an sich en bijvoorbeeld verpleegkundig leiderschap. De vraagstukken in de zorg zijn complex en kunnen per definitie niet door één discipline opgelost worden. Bij het onderzoek van de leerstoel zijn naast verpleegkundige professionals nog veel meer stakeholders en andere onderzoekers betrokken zoals sociologen, economen, beleidsmakers en onderwijsinstellingen. Dat is ook het prettige aan Tranzo, het wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn van Tilburg University, dat is qua diversiteit van leerstoelen heel interdisciplinair.”
Hoe kunnen verpleegkundigen beter worden gefaciliteerd?
“Dat zullen we, samen met verpleegkundigen, systematisch gaan onderzoeken. We moeten de zorg zo gaan inrichten dat dat er weer een goede match is tussen de vraag naar verpleegkundige zorg en beschikbare verpleegkundige professionals, bijvoorbeeld met behulp van ondersteunende professionals, of dat er minder zorg nodig is. Kijk daarvoor naar nieuwe manieren van het werk organiseren en het aanbieden van passende zorg; meer aandacht voor preventie, het versterken van de eigen regie van patiënten en het ondersteunen van mantelzorg. Allemaal zaken waar verpleegkundigen zich dagelijks mee bezig houden en die steeds belangrijker worden.”
Wat kan de rol van verpleegkundigen zijn?
“Het gaat natuurlijk om waarde voor de patiënt, maar ook om een doelmatige inzet van zorg. Verpleegkundigen dragen daar op meerdere manieren aan bij. Zij helpen patiënten om meer regie te nemen, formuleren samen met patiënten en hun naasten doelen die echt betekenisvol zijn en kunnen in sommige situaties een kosteneffectief alternatief bieden voor medisch-specialistische zorg. Juist daarom vindt zij het belangrijk om die bijdrage beter zichtbaar en meetbaar te maken. Als we die waarde kunnen aantonen, kunnen we de zorg anders organiseren en beter laten aansluiten bij wat patiënten nodig hebben. Dat draagt direct bij aan toekomstbestendige zorg.”
"Ik vind het heel belangrijk dat verpleegkundigen zeggenschap krijgen over hoeveel personeel nodig is; dat ze betrokken zijn bij capaciteitsmanagement."
Meer invloed voor verpleegkundigen!
“Om verpleegkundigen te binden, boeien en behouden is meer zeggenschap over hun vak cruciaal naast het faciliteren van condities om een goede kwaliteit van zorg te kunnen leveren. Ik vind het bijvoorbeeld heel belangrijk dat verpleegkundigen zeggenschap hebben over hoeveel personeel nodig is; dat ze betrokken zijn bij capaciteitsmanagement. Waarom beslissen alleen managers hierover terwijl zij op de afdeling dagelijks dealen met de zorgvraag en het aanbod? Verpleegkundigen weten immers als geen ander wat er op de werkvloer nodig is om goede zorg te kunnen blijven leveren.
Vrijwel iedere zorgorganisatie heeft inmiddels wel een vorm van verpleegkundige zeggenschap ingericht, maar daarmee ben je er nog niet. Verpleegkundigen hebben ook scholing, coaching en ondersteuning nodig om die rol goed te kunnen vervullen.
Daarnaast pleit ik voor meer verpleegkundigen op strategische posities. Je ziet steeds meer verpleegkundig directeuren en bestuurders, maar op regionaal en landelijk niveau zijn verpleegkundigen nog altijd sterk ondervertegenwoordigd.
Kortom: meer betrokkenheid bij de besluitvorming heeft een positieve invloed op de kwaliteit van zorg, de tevredenheid van verpleegkundigen en het behoud van personeel.”
Wanneer verpleegkundigen geen of te weinig tijd en ruimte krijgen om hun functie daadwerkelijk vorm te geven, raken ze teleurgesteld en vertrekken ze alsnog uit organisaties."
Wat leert onderzoek over veranderingen in de praktijk?
“We onderzoeken voortdurend waarom bepaalde veranderingen wel of niet werken. Neem bijvoorbeeld de invoering van de functie van regieverpleegkundige. In theorie een mooie en uitdagende functie met volop ontwikkelkansen, maar de vertrekintentie van verpleegkundigen is niet gedaald. Wat blijkt nu? Wanneer de verpleegkundigen in de praktijk geen of te weinig tijd en ruimte krijgen om die functie daadwerkelijk vorm te geven, raken ze teleurgesteld en vertrekken ze alsnog uit organisaties. Het is belangrijk om systemisch naar dit soort vraagstukken te kijken; wat zijn de consequenties als we één onderdeel in de werkomgeving van verpleegkundige professionals aanpassen voor de rest van het systeem?
Ook het onderwijs speelt een belangrijke rol. De verpleegkundigen van de toekomst worden daar immers opgeleid. Daarom moeten inzichten uit ons onderzoek terugvloeien naar opleidingen. Voor thema’s als bijvoorbeeld capaciteitsmanagement en zeggenschap zou ook aandacht moeten zijn.”
Wanneer is je leerstoel geslaagd?
“Een eerste termijn voor een leerstoel is vijf jaar. Ik zal tevreden zijn als we na die periode in de dagelijkse zorgpraktijk echt verschil zien. Verpleegkundigen die zelf initiatieven – kunnen - nemen om hun werkomgeving te verbeteren, organisaties die onze inzichten gebruiken voor nieuw beleid en misschien een aanzet voor nieuwe wet- en regelgeving die bijdraagt aan een sterkere positie van verpleegkundigen. Ik hoop dat verpleegkundigen hun vak echt kunnen gaan uitoefenen op een manier die bij hen past.
Natuurlijk zullen we de resultaten van ons onderzoek delen via wetenschappelijke publicaties maar onze inzichten moeten ook voor zorgprofessionals goed toegankelijk zijn. Daarom publiceren we ook in vakbladen en presenteren we ook op congressen en op netwerkbijeenkomsten, zowel nationaal en internationaal. Daarnaast houd ik ook erg van creatieve vormen voor het verspreiden van inzichten zoals een spel, kennisclips en podcasts.”
Leerstoel voorbeeld voor andere ziekenhuizen?
“Een ziekenhuis dat investeert in de ontwikkeling van het verpleegkundig domein, aantrekkelijke functies creëert en ruimte biedt om te groeien, wordt ook aantrekkelijker als werkgever. Het zou daarom prachtig zijn als uiteindelijk ieder topklinisch ziekenhuis een verpleegkundige leerstoel in huis heeft. Deze eerste leerstoel voelt in elk geval als een prachtige kans, niet alleen voor mij persoonlijk, maar voor onze hele beroepsgroep."